اجداد وحشی گیاهان

در طول هزاران سال، گیاهانی كه به عنوان خویشاوندان وحشی گیاهان زراعی شناخته شده اند در معرض تنشهای زنده و غیره زنده مانند سرما، خشكی، شوری، غرقابی و انواع آفات و بیماریها بوده اند. گونه های مقاوم نه تنها خویشاوند وحشی گیاهان زراعی هستند، بلكه در بسیاری موارد حتی اجداد آنها نیز به شمار می روند. تلاقیهای بیشماری در میان گونه های مختلف اتفاق افتاده تا گونه های زراعی امروزی پدید آمده اند و انسان در طی هزاران سال، اقدام به كشت و كار و انتخاب از میان آنها نموده است. همان طور كه گیاهان وحشی اهلی می شدند، توانایی شان برای تولید بیشتر و یا دانه های درشت تر تثبیت می گردید، اما آنها بخش اعظم و مفیدی از میراث ژنتیكی مقاومت در اجدادشان را از دست دادند (لینسی و همكاران، 2004).

روشهای اصلاحی و تولید ارقام تجارتی پر محصول نیز باعث کاهش بنیه ژنتیكی محصولات زراعی گردیده است. كوچكی پایه ژنتیكی ارقام زراعی اصلاح شده باعث آسیب پذیری ژنتیكی این ارقام در مقابل تغییرات شرایط محیطی می گردد. مسئله بیماری سیب زمینی در سال 1846 در ایرلند موجب بروز قحطی در این كشور گردید. شیوع زنگ طوقه در یولاف ویكتوریا در امریكا در سال 1948، فراگیر شدن بادزدگی برگ ذرت در ذرت های دورگ با منشاء سیتوپلاسمی تگزاس در سال 1971، شیوع زنگ برگ سویا در برزیل و برخی مثالهای دیگر بیانگر آن است كه آسیب پذیری ژنتیكی یك مشكل جدی برای ارقام اصلاح شده است (مونس و همكاران 2003). با این حال تا اوایل دهه هشتاد مبنای بخش عمده ای از ارقام برنج تولید شده در ایری (IRRI) تنها سیتوپلاسم یك رقم بوده است (وایت و همكاران 2001). این امر در مورد چغندرهای دورگ نیز صادق است (یودا و همكاران 2004). تنوع ژنتیكی در بین ارقام سویا امریكایی هنوز به گروه كوچكی از اجداد اولیه محدود است (زنگ و همكاران، 2004؛ حسین و همكاران 2004). تا سال 1990 در بیش از 250 رقم یا لاین امید بخش گندم، از ژنوم نورین 10 استفاده شده بود (مونس و جیمز، 2003).

این موضوع حتی در مورد ارقام تولید شده در برنامه های ملی سایر كشورها نیز صادق بود، بطوریكه این ژنوم در سابقه ژنتیكی 75٪ واریته های چینی (ژو و همكاران، 2004) و آرژانتینی (وری و سنتاناك، 2003) نیز وجود داشت. تنها در سالهای اخیر به اهمیت توسعه پایه ژنتیكی ارقام توجه بیشتری شده و با استفاده از تلاقیهای مركب و كاربرد والدین با سابقه ژنتیكی متنوع و دور از هم، پایه ژنتیكی وسیعتری برای ارقام اصلاحی فراهم گردیده است. بدیهی است كه استفاده از تنوع وسیع خویشاوندان وحشی برای این منظور از اهمیت بسزایی برخوردار است.

وبلاگ تخصصی علوم باغبانی- میوه کاری...